maandag 31 januari 2011

Zo onzegbaar is het landschap ...


Uit de tentoonstelling 'Poetry in the Picture'

Warisy-Rendeux, 20 februari 2005

gepubliceerd in cultureel tijdschrift Toverberg jg.7 nr. 4 - 2012
en in 'Grasgeluiden' bundeltje Poëziewedstrijd Het Park Vertelt - aug. 2014


Uit Losse Stenen

 


















.
Uit Losse Stenen
 
Ik had voor jou, uit losse stenen
een heel klein eilandje gebouwd
niet zo heel stevig welbeschouwd
want later was het weer verdwenen

de stroom sleurt zo de dingen
een wereld van voorbij gaan in
waarna ik weer opnieuw begin
wat blijft zijn de herinneringen

soms vind ik langs de oever vrede
en toont het water oude beelden
van wat ik in de stroom vergat
en zo gedenk ik het verleden

zoals de dagen die wij deelden,
toen ik met jou een eiland had.
 

© bert deben
Foto en gedicht: Rendeux, 26 mei 2003, voor Peter.  



 










'Uit losse stenen' won de 1ste prijs ‘Poëzie aan de Zenne’ te Halle, donderdag 31 .01.2008



'Uit losse stenen' werd gepubliceerd in de gelegenheidsbundel van de wedstrijd
in 2017 werd het live gebracht, muzikaal begeleid door Caroline in't Veld en haar band tijdens Noarderwyn Live op Omrop Fryslân
december 2017 verscheen het mee op de CD "In Vertrouwen" van Caroline in't Veld.


donderdag 27 januari 2011

Icarus

Uit de tentoonstelling 'Poetry in the Picture'


Icarus by Henri Matisse - 1947.
Illustration for the book 'Jazz', screen-print after gouache on papercut.
(sonnet : Antwerpen, zaterdag 11 augustus 2007)
.

dinsdag 25 januari 2011

Hoe meer mensen er zijn ...



 
Hoe meer mensen er zijn
hoe eenzamer het wordt
in dat hoofd van mij
   
 
© bert deben
Antwerpen, 15 april 2010



The more people there are
the lonelier it gets
in my head 
 

© bert deben
Antwerp, 15 april 2010


 
Geschreven tijdens een heel intimistisch concert (enkel stem en piano) van 
Een wondermooi nummer van hem :



 

zondag 23 januari 2011

Ik ben vannacht jouw toevluchtsoord



Ik ben vannacht jouw toevluchtsoord
waarin bestaan valt te verdragen
ik ben geen antwoord, stel geen vragen
ik ben slechts warmte die bekoort

zo naakt zijn wij en ongestoord
tussen het hunkeren en jagen
wat warmte in te koude dagen
en dichter, bij elk verzwegen woord

we voelen dat het toch bestaat
geborgenheid, ons veilig weten
het leven, dat eventjes vertraagt
maar daarna koud weer verdergaat

want straks zijn wij elkaar vergeten,
ik heb niet eens jouw naam gevraagd.


© bert deben
(Antwerpen, dinsdag 6 maart 2007)

3de prijs Selexyz & Scheltema Almere Poëzieprijs 2008
 
22 mei 2008 werd ik, voor een vierde keer reeds, genomineerd voor de Almere poëzieprijs, ik was er zowaar een oudgediende, wat dan ook een beetje als thuiskomen aanvoelde.  Het jaar voorheen won ik er nog de publieksprijs met 'Gedicht voor C.', dit jaar mocht ik de 3de prijs categorie volwassenen delen met Max Lerou - op zich al aangenaam om met zo'n brok natuurtalent even samen het podium te delen (vorig jaar won hij er nog de podiumprijs).

 


uit het juryrapport :
’Ik ben vannacht jouw toevluchtsoord' beschrijft in mooie zinnen de one night stand.  Het gedicht toont in de eerste drie strofen een zekere geborgenheid, om daarna met een mooie uitsmijter te komen in de laatste twee zinnen, die het beeld doen kantelen en het gedicht ook een tikkeltje weemoedig maken.

Zelf opende ik mijn voordracht van het gedicht met :
'Ik schrijf ondertussen al zo'n 25 jaar mijn leven neer in gedichten.  Vele van die gedichten gaan over de liefde - gelukkig maar - vele ook over de vrije liefde, sommige heel warm, sommige ook koud.  Wat de anonieme liefde betreft, ligt deze sonnet waarschijnlijk nog het dichtste bij de waarheid : niet helemaal warm, niet helemaal koud, maar ergens daar tussen in.'


Voor al de genomineerden was er trouwens nog een leuke attentie : een kussensloop met daarop hun gedicht geprint.  In mijn geval is dat dan wel een extra geestig idee : een kussensloop met een gedicht van mezelf, over een one night stand die koud eindigt ... Of : hoe druk je subtiel iemand meteen met de neus op de feiten ... ;-)



werd 02/2017 mee geselecteerd om een vergankelijke plaats te krijgen
tijdens een Valentijnsactie te Groningen
.

zaterdag 22 januari 2011

poëzieavond : The Night Before - Aardenbrug, Zeeuws Vlaanderen



N.a.v. de eerste prijs die ik won  met mijn gedicht ‘The Hanging Garden’, tijdens De Avond van het Hoge Woord te Aardenburg in juli 2010, werd ik uitgenodigd om voor te dragen tijdens ‘The Night Before’, een poëzieavond in het kader van Gedichtendag 2011 :
The Night Before

De literaire commissie van de Stichting Cultureel Aardenburg organiseert een optreden van regionale dichters Johan Meesters, Charline, Edmond van den Bussche, Bert Deben, Jan Posman, Evi Lommers en Hanny de Backere, met muziek van Jeets Durenkamp. 


Waar:  Casa Portiera, Weststraat 3, 4527BR Aardenburg
Wanneer: 26 januari 2011 om 19u30
Prijs: €5,- entree inclusief versnaperingen.
.

De Winterkoning




De winterkoning


Het zuchten klinkt al minder zwaar
we vrijen weer en ja, we kussen
we strelen ook elkander maar
we denken anders ondertussen

jij ziet de winterkoning, ik de kooi
voorzichtig zwijgend tussendoor
zie jij de eerste tekenen van dooi
ik zie vooral dan dat het vroor

zo zit ik naast je en jij ligt
te slapen reeds gerustgesteld
dat alles goed komt met de tijd
ik twijfel nog in dit gedicht

terwijl voor jou het ijs al smelt,
voel ik de onverschilligheid.


© bert deben
(Antwerpen, zaterdag 18 december 2004, voor J.)

Nominatie ABN–Amro poëzieprijs Almere, gedichtendag 2006.
.
 

Die Gedanken sind frei – De Gedachten zijn vrij

                                                                                                     
man floating out of head w lightbulb - Dave Cutler
 
 .
Uit mijn hoofd ontglipt een man
die daar al lang gevangen zat
ik had hem blijkbaar onderschat
er broeide heel de tijd een plan
 
hij wist plots wat hij wou, alleen
nog niet echt hoe – het echte leven
zou hem zeker wat adviezen geven –
waarna hij plotseling verdween
 
zo gaat het meermaals met gedachten
ze denken net zolang tot dat ze zijn
en dat het beter buiten is dan binnen
ik laat ze gaan en veel verwachten
 
maar als ik mee met hen verdwijn,
blijft iets in mij zich steeds bezinnen.
 
 
© bert deben
Antwerpen, woensdag 4 augustus 2010  
  
 
Die Gedanken sind frei – De Gedachten zijn vrij :
   
Ik ben niet zo goed in het verzinnen van titels bij mijn gedichten, soms ben ik langer bezig met het zoeken daarnaar, dan met het gedicht schrijven op zich.  Of, zoals in dit geval, met het achteraf zoeken naar informatie achter of bij de titel, zoals waar de uitdrukking 'Die Gedanken sind frei' eigenlijk vandaan komt. 
 
Zoals het wel meer gaat met een zegswijze, komt ook deze uit een gedicht/lied en is die later een eigen leven gaan leiden.  Die Gedanken sind frei was oorspronkelijk een lied uit vier strofen (ergens 1780 voor het eerst op papier gezet).  Later werd een vijfde strofe toegevoegd en werd het gebruikt als dialoog tussen een gevangene en zijn geliefde onder de naam Lied des Verfolgten im Thurm, uit Schweizerliedern.  In 1805 zou het als gedicht worden opgenomen in de Volkse Poëzieverzameling Des Knaben Wunderhorn.  Het gedicht zou later muzikaal bewerkt worden door Gustav Mahler voor zijn Lieder aus "Des Knaben Wunderhorn" voor stem en orkest.
 
De uitdrukking Die Gedanken sind frei bestond echter al veel langer en zou door de middeleeuwse zanger Walther von der Vogelweide (c.1170-1230) als joch sint iedoch gedanke frî voor het eerst bekendheid krijgen.  Maar het is vooral dank zij het gedicht en lied dat de uitdrukking eind 19de eeuw populair werd tijdens de Duitse Revolutie.  In de volgende eeuw werd het dan weer een protestlied tegen de onderdrukking van de vrije meningsuiting door de nazi’s in Duitsland.  Ook nu nog leeft bij velen de uitdrukking verder als een statement van vrije meningsuiting.  Het lied zelf werd in moderne versie nog gecoverd door o.a. Leonard Cohen en door de The Brazilian Girls.
 
Hieronder één van de meest gangbare versies van het gedicht (soms durven strofes ook al eens anders staan).  Ik vond vrij snel een Engelstalige en een Franse versie, maar niet zo direct een Nederlandstalige.  Meteen een uitdaging om het zelf dan maar te vertalen.  Altijd een beetje delicaat, want hou je in eerste plaats rekening met rijm, klank en lettergrepen (voor het lied), of geef je vooral voorkeur aan stemming en inhoud ?  Maar ook de juiste betekenis zoeken achter bepaalde woorden valt niet altijd mee: wat bedoelde de auteur(s) en waar ligt de grens tussen je eigen invulling daarvan en de (niet gekende) invulling van wie het schreef … Ik probeerde een evenwicht te zoeken tussen sfeer en stijl:
 
 
Die Gedanken sind frei
 
 
Die Gedanken sind frei, wer kann sie erraten,
sie fliegen vorbei wie nächtliche Schatten.
Kein Mensch kann sie wissen, kein Jäger erschießen
mit Pulver und Blei, Die Gedanken sind frei!

Ich denke was ich will und was mich beglücket,
doch alles in der Still', und wie es sich schicket.
Mein Wunsch und Begehren kann niemand mir wehren,
es bleibet dabei: Die Gedanken sind frei!

Und sperrt man mich ein im finsteren Kerker,
das alles sind rein vergebliche Werke.
Denn meine Gedanken zerreißen die Schranken
und Mauern entzwei, die Gedanken sind frei!

Drum will ich auf immer den Sorgen absagen
und will mich auch nimmer mit Grillen mehr plagen.
Man kann ja im Herzen stets lachen und scherzen
und denken dabei: Die Gedanken sind frei!

Ich liebe den Wein, mein Mädchen vor allen,
sie tut mir allein am besten gefallen.
Ich sitz nicht alleine bei einem Glas Weine,
mein Mädchen dabei: Die Gedanken sind frei!
 
   
(Die Gedanken sind frei : Zwitsers Volkslied ±1780)  
 
 
Die Gedanken sind frei /
                 de Gedachten zijn vrij
 
 
De gedachten zijn vrij, wie kan ze doorzien,
als schaduwen in de nacht scheren ze voorbij.
Geen mens kan ze kennen, geen jager hen raken
met buskruit en lood, de gedachten zijn vrij!
 
Ik denk wat ik wil en wat mij verheugt,
maar wel in de stilte en zoals het zich schikt.
Mijn wens en begeren kan niemand ontnemen,
daar blijf ik ook bij: de gedachten zijn vrij!
 
Sluit men mij op in een duistere kerker,
dan is dat nutteloos en vergeefs.
Ik denk wat ik wil en geen muren of tralies
verhinderen mij, de gedachten zijn vrij!
 
Ik ontdoe mij voor altijd van zorgen,
en wil mij ook nooit meer met grillen bedrukken.
In het hart kan men immer lachen en grappen,
en denken daarbij: de gedachten zijn vrij!
 
Ik hou van de wijn, maar nog meer van mijn lief,
die mijn geluk nog het beste vervullen kan.
Ik zit dan ook niet alleen naast dit glas met wijn,
mijn lief zit er bij: de gedachten zijn vrij!
 
 
vertaling © bert deben
Antwerpen, maandag 23 augustus 2010.


 

donderdag 20 januari 2011

Ik wandel langs het leven heen ...


.


Het landschap staat in mij geschreven
                                                           (Ida Gerhardt)
 
Met elke golf ...


Ik wandel langs het leven heen
verzacht van aard, maar nooit verlost
van het verleden, want hoe bemost
een steen ook is, het blijft een steen

zo staat het hier in mij geschreven
met ouder worden zelfs gegrift
de duinen, zand, de zee, de drift
die overging, in overleven

in vasthouden aan wie jij was
voor mij dan toch, en aan de sporen
die jij voor mij hier in een mist
van twijfels liet, met elke pas

met elke stap word jij herboren,
met elke golf weer uitgewist.


© bert deben
(Antwerpen,  november 2007)


Geschreven voor de Rinke Tolman poëzieprijsvraag Soest (NL) 2008, met als thema : ‘Het landschap staat in mij geschreven’ (een dichtregel van Ida Gerhardt). 
Ik mocht er de 2de prijs voor in ontvangst nemen op 30 mei 2008.

 

+ werd in 2012 gepubliceerd in e-bundel van VRT Cobra.be n.a.v. gedichtendag: https://issuu.com/cobrabe/docs/gedichtendag2012-bloemlezing
 
.

Leven en liefde met HIV

.


Voordracht Leven en Liefde met HIV
samengesteld voor het Kunstenfestival Circa - Antwerpen 2009
.
  
Het internationale kunstenfestival Circa 2009 te Antwerpen had als thema ‘Erbij horen / to belong’ – zo ook de bijhorende poëziewedstrijd, waarvoor ik met mijn gedicht ‘Ik ben een kikker die gekust wil worden’ (een gedicht over leven en liefde met HIV) de derde prijs mocht ontvangen.  Hierdoor werd ik ook uitgenodigd om een korte voordracht te houden tijdens het festival zelf.
 
Het bewuste gedicht, alsook het gedicht ‘Hoe ernstig wordt de liefde’, schreef ik in 2002 voor een vriend die al heel wat jaren seropositief was – in mei 2002 droeg ik deze en enkele andere gedichten ook al voor tijdens Aids Memorial te Antwerpen. Het derde gedicht schreef ik op 1 december (Wereld Aids Dag) 2008 en rondt het geheel optimistischer af, toch ook wel passend bij de sterk verbeterde medicatie en levensomstandigheden voor mensen met HIV nu.
 
De voordracht zou ik ook later nog verschillende keren brengen op andere plaatsen, als lezing op zich, of als een onderdeel van een uitgebreidere voordracht ...

Ik laat graag de gedichten voor zich spreken :  
 
 
Hoe ernstig wordt de liefde
 
 
Hoe ernstig wordt de liefde
als je weet dat zij kan doden
als ik je zeg: het is verboden
om tot het uiterste te gaan
en ik ook jou dan onvoldaan
en heel vertwijfeld zie verdwijnen
 
ik leg de brieven die ik kreeg van jou
voorzichtig weg en hoor
alleen nog maar de klok die stoort
zo uur na uur en dagenlang
tot elk detail van het behang
een stukje leeft met mij
 
zo sluit ik langzaam de gordijnen
zoals de hoop die ik nog had
jou ooit nog weer te zien
en met de vraag
of ik een volgende keer
niet beter zwijg misschien
want net zoals een ander heb ik noden
 
hoe ernstig wordt de liefde,
als je weet dat zij kan doden.
 
 
© bert deben
Antwerpen, 21 januari 2002, voor Patrick.
 
   
 
Ik ben een kikker die gekust wil worden
 
 
Ik ben een kikker die gekust wil worden
maar niemand komt nog dichterbij
men weet dat ik iets giftig heb in mij
nochtans ben ik veel meer dan dat
 
ik ben de liefde
diep in bloed gevangen
ik ben twee armen van verlangen zat
ik ben een donzen deken dat graag warmte geeft
 
een vuurrood laken van fluweel
ik wil de lust zijn die opnieuw herleeft
het zonlicht in verduisterd leven
en ’s avonds ook de maneschijn
 
voor wie mij toch die kans wil geven,
voor wie ik toch nog prins mag zijn.
 
 
© bert deben
Antwerpen, 10 februari 2002, voor Patrick
 
 
 
De liefde wachtte geduldig af


De liefde wachtte geduldig af
geschopt en afgewezen, dood gevroren
weer ontdooid en weer verrezen
en altijd nog een beetje bang
 
ze wachtte, maar al lang niet meer
op eeuwigheid, haar dromen kwijt
zag zij in winterse seizoenen
de schoonheid zelfs in het vergaan
 
maar plots zou zij er toch weer staan
rijzig, reikend en ontdaan
van alle pek en veren
om dan, door niemand nog verwacht
 
fluisterend te beweren : ik besta !
 
 
© bert deben
Vogelwaarde / Antwerpen, 01 december Wereld Aids Dag 2008.
 

Voor informatie over ‘Leven met HIV’ in Vlaanderen kan men terecht bij Sensoa :
In Nederland, kan dit bij de HIV vereniging Nederland :
hivnet-nl


'Hoe ernstig wordt de liefde' en 'Ik ben een kikker die gekust wil worden' werden gepubliceerd in 'Dansen in het luchtledige - Leven met HIV' de autobiografie van Patrick Reyntiens, geschreven in samenwerking met auteur Luc De Keersmaecker
 

dinsdag 18 januari 2011

Normandië

.
.
Normandië
.
Hier sta ik dan, de tijd voorbij
een kerkhof vol gesneuvelden
maar al wat ik kan zien, ben jij
jouw tengere gestalte, jouw felle blik

de foto’s die ik heb bewaard
herinneringen opgebaard en 
telkens weer naar voor gehaald
je straalt, je lacht, je kijkt verbaasd

en veel te snel en overhaast
ging alles als een storm weer heen
hier sta ik dan, zo zeer alleen
mijn ogen naar het niets gericht

zo zie ik tussen duizend graven,
alleen maar jouw gezicht.


© bert deben
(Normandië, o9 juli 2oo2, voor Frank)
 


 
3de plaats Poëziewedstrijd Bibliotheek Zeeuws Vlaanderen Terneuzen,
gedichtendag 29 januari 2010.
 
Uit het Juryverslag :  “Het gedicht Normandië : Dit is een gedicht dat op eenvoudige woorden stoelt; een gedicht van gewild eenvoudige woordkeus maar tegelijk helder en waarachtig van toon en beleving.  Het kon in feite al enkele decennia eerder geschreven zijn, maar dat is geen minpunt.  Het doet ook niets af aan zijn zeggingskracht. ‘Normandië’ steunt niet op een zuiver rijmend vers en vertoont zelfs enkele kenmerken van latere en dus nieuwere schrijfvormen.  Het verenigt een goede ritmiek met een directe woordkeus en een sobere, tegelijk onmiskenbare gemoedsduiding.” (kwotering 4/5)
.

Strange Fruit

. 

Southern trees bear a strange fruit,
Blood on the leaves and blood at the root,
Black body swinging in the Southern breeze,
Strange fruit hanging from the poplar trees.
Pastoral scene of the gallant South,
The bulging eyes and the twisted mouth,
Scent of magnolia sweet and fresh,
And the sudden smell of burning flesh!
Here is a fruit for the crows to pluck,
For the rain to gather, for the wind to suck,
For the sun to rot, for a tree to drop,
Here is a strange and bitter crop.

Lewis Allan



Eigenaardig fruit hangt aan de bomen hier
bloed sijpelt nog uit dode aderen
dringt door in wortels, droogt op bladeren
een zwarte gedaante, hangend aan een populier

de mond staat scheef, de ogen puilen blind
van uit hun kassen, het pastorale zuiden
de kraaien produceren krijsende geluiden
het schommelt zachtjes in de warme wind

de geur van magnolia’s, zoet en onbevangen
dan plots de stank van smeulend vlees
men laat het ontbinden in zon en regen

merkwaardig fruit ziet men hier hangen
een bittere oogst van haat en vrees
in het zuiden hangen lijken langs de wegen.


© bert deben
(Antwerpen, dinsdag 5 juni 2007)


Vrij vertaald naar ‘Strange Fruit’ van Lewis Allen,
een aanklacht tegen het openlijk lynchen van zwarten in de VS van de jaren 30,
als protestlied vooral bekend in de versie van Billie Holiday:



.